Skala: jak czytać plan i mapę
Poznaj, co oznacza zapis skali typu 1:100, zanim zaczniesz liczyć długości rzeczywiste i odczytywać plany.
Co znaczy ten zapis?
skala 1 : 100
Na planie mieszkania, mapie albo pudełku z modelem samochodu prędzej czy później spotkasz zapis w rodzaju 1:100 albo 1:43. Wygląda jak dzielenie, ale to nie jest działanie do wykonania — to informacja, ile razy pomniejszono rzeczywistość.
Zanim dojedziesz do końca tej strony, będziesz umieć odczytać taki zapis i przeliczyć nim długość w obie strony — z rysunku na rzeczywistość i z powrotem.
Skala to stosunek dwóch długości
Zapis 1 : 100 mówi: jednej jednostce długości na rysunku odpowiada 100 takich samych jednostek w rzeczywistości. Nieważne, czy to centymetry, czy kilometry — obie strony zapisu muszą być w tej samej jednostce.
1 cm na rysunku
100 cm (1 m) w rzeczywistości
(paski nie są narysowane w prawdziwej skali 1:100 — 100 cm nie zmieściłoby się na ekranie)
Im większa druga liczba, tym mocniejsze pomniejszenie — plan mieszkania w skali 1:100 pokazuje bliski, mały fragment świata; mapa Polski w skali 1:1 000 000 pokazuje ogromny obszar, ale z dużo mniejszą ilością szczegółów.
Przeliczanie działa w obie strony
Z rysunku na rzeczywistość — mnożysz przez drugą liczbę skali. Z rzeczywistości na rysunek — dzielisz przez tę samą liczbę.
Z rysunku na rzeczywistość
Na planie w skali 1:100 pokój ma długość 5 cm. Jaka jest jego prawdziwa długość?
5 cm × 100 = 500 cm
= 5 m
Z rzeczywistości na rysunek
Odległość między dwoma miastami to 300 km. Mapa ma skalę 1:1 000 000. Ile centymetrów zajmie to na mapie?
30 000 000 cm ÷ 1 000 000
= 30 cm
W drugim przykładzie kilometry trzeba było najpierw zamienić na centymetry — skala zawsze porównuje tę samą jednostkę po obu stronach.
Skala jest wszędzie wokół ciebie
Teraz, kiedy wiesz, jak czytać zapis skali, zacznij go zauważać — pojawia się częściej, niż myślisz.
- Mapa Polski w atlasie: często 1:1 000 000 — 1 cm to 10 km w terenie.
- Plan mieszkania od dewelopera: zwykle 1:50 albo 1:100.
- Modele samochodów kolekcjonerskie: często 1:43 albo 1:18.
- Rysunek techniczny małej śrubki: czasem odwrotnie, 2:1 — powiększenie zamiast pomniejszenia.
Wracamy do pytania z początku
„1:100” już nie jest tajemniczym zapisem.
1 : 100
1 jednostka na rysunku = 100 takich samych jednostek w rzeczywistości. Mnożysz, żeby znaleźć prawdziwą długość — dzielisz, żeby znaleźć długość na rysunku.
Ten sam sposób myślenia wróci w kolejnych lekcjach, gdy będziesz czytać plany, mapy i rysunki techniczne — zawsze pytaj najpierw: jaka jest druga liczba skali?
Dla rodziców
To strona do czytania, nie do odpytywania — nie ma tu punktów ani wyniku. Jeśli dziecko myli, kiedy mnożyć, a kiedy dzielić, wróćcie tu razem i sprawdźcie skalę na prawdziwej mapie albo pudełku z modelem zabawki.