Dlaczego regiony się różnią — mała ojczyzna, gwary, stroje, tradycje
Odkryj, dlaczego regiony Polski się różnią, i znajdź swój region na mapie.
11 listopada rano tysiące ludzi w całej Polsce biegną w biało-czerwonych koszulkach. Nie znają się. Nie umawiali się. A jednak wszyscy wiedzą, dlaczego biegną właśnie dziś.
Dziś sprawdzisz, jak sam/a mówisz, ułożysz Polskę z regionów, odeślesz do domu zabłąkane części strojów i zbadasz trzy tradycje. Wszystko stoi na jednym zdaniu: mieszkamy w jednym kraju, ale każdy region ma swoją historię — i dlatego trochę inaczej mówi, gotuje i świętuje.

Plan tej lekcji
- 01Haczyk4 min
- 02Mapa8 min
- 03Ćwiczenie5 min
- 04Zadanie praktyczne7 min
Na dwór czy na pole?
Mapa w dużym uproszczeniu: słowa nie zatrzymują się na granicach regionów, a w każdym mieście ktoś powie inaczej.
Pytanie 1 z 4 · jak ty mówisz?
Po lekcjach wychodzisz pobawić się przed dom. Wychodzisz…
Nie ma złej odpowiedzi. Stuknij to, co mówisz w domu.
Układanka regionów

Pomorze.
Morze, wydmy, porty. Ludzie stąd od wieków żyli z morza i handlu — i to widać do dziś w ich domach, potrawach, a nawet w języku. Każdy region ma takie swoje „dlaczego”.
Regiony nie mają urzędowych granic. Kawałki to przybliżenie — sklejone dzisiejsze województwa.
Przeciągnij kawałek na jego dziurę w konturze (albo stuknij kawałek, potem dziurę).
Przybysz na stroju

Podhale.
W górach pasło się owce, więc z owczej wełny szyło się ciepłe ubrania. Strój mówił, skąd ktoś jest — zanim jeszcze się odezwał.
Postać 1 z 3. Krok 1 z 2: jedna rzecz na tej postaci przywędrowała z innego regionu. Porównaj ją z trzema strojami na mapie i stuknij przybysza — na postaci albo na liście pod nią.
Trzy pytania do tradycji

Wieczór po Bożym Narodzeniu.
Za oknem pukają kolędnicy, a wśród nich ktoś przebrany za dziwne, rogate zwierzę. Skąd się wziął taki zwyczaj? Co znaczył kiedyś — i co znaczy dziś?
Każdą tradycję da się zbadać trzema pytaniami: skąd się wzięła? co znaczyła dawniej? co znaczy dziś? Przy trzech tradycjach z różnych stron Polski przypnij każde pytanie do zdania, które na nie odpowiada. Jedno zdanie w każdym opisie tylko opisuje — na żadne pytanie nie odpowiada.
Przeciągnij zakładkę na zdanie albo stuknij zakładkę, potem zdanie. Przypiętą zakładkę przeniesiesz tak samo; na zajętym zdaniu dwie zakładki zamienią się miejscami, a upuszczona obok tekstu wraca na górę.
Co sprawdzę
- Barbórka: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
- Kolędnicy z turoniem: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
- Czarne wesele: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
Barbórka · Śląsk i inne okolice kopalń
- …4 grudnia górnicy obchodzą dzień świętej Barbary.
- …Dziś rano orkiestra górnicza gra pobudkę na ulicach, są pochody w galowych mundurach i koncerty — nawet w miastach, w których kopalnie już zamknięto.
- …Zwyczaj wziął się stąd, że święta Barbara od wieków była patronką ludzi, którym grozi nagła śmierć — a praca pod ziemią była bardzo niebezpieczna.
- …Dawniej był to przede wszystkim dzień modlitwy: górnicy prosili świętą, żeby każdy z nich wrócił z kopalni do domu.
Kolędnicy z turoniem · południe Polski
- …Dawniej wierzono, że gdy turoń zatańczy w chacie, nowy rok przyniesie gospodarzom urodzaj i zdrowe zwierzęta.
- …Między Bożym Narodzeniem a Trzema Królami po wsiach chodzą kolędnicy: z gwiazdą, ze Śmiercią z kosą i z kudłatym turoniem.
- …Turoń wziął się od tura — wielkiego dzikiego byka z dawnych polskich puszcz. Ostatni tur padł w 1627 roku.
- …Dziś kolędnicy chodzą dla zabawy, zbierają pieniądze na dobry cel i występują w konkursach kolędniczych.
Czarne wesele · Kaszuby (Pomorze)
- …Nazwa wzięła się od torfu: kto go kopał, był czarny od stóp do głów, a po wspólnej pracy była zabawa jak na weselu.
- …Dziś torfem nikt już nie pali; czarne wesele pokazują zespoły ludowe na festynach, żeby pamiętać o dawnej pomocy sąsiedzkiej.
- …Na Kaszubach jest wiele torfowisk — pod mokrą łąką leży tam czarny torf.
- …Dawniej torf suszono i palono nim w piecach, a sąsiedzi kopali go razem, bo jednej rodzinie trudno było zdążyć przed zimą.
Nagroda: ciekawostka
Ukończ wszystkie kroki tej lekcji, żeby ją odblokować.
Zrobione: 0 z 4 bloków
Przejdź wszystkie bloki i zrób to, co w nich jest do zrobienia — pasek u góry pokaże 100%.