DociekAI
1/4
0%
LEKCJA03

Dlaczego regiony się różnią — mała ojczyzna, gwary, stroje, tradycje

Odkryj, dlaczego regiony Polski się różnią, i znajdź swój region na mapie.

20–25 min4 bloki

11 listopada rano tysiące ludzi w całej Polsce biegną w biało-czerwonych koszulkach. Nie znają się. Nie umawiali się. A jednak wszyscy wiedzą, dlaczego biegną właśnie dziś.

Dziś sprawdzisz, jak sam/a mówisz, ułożysz Polskę z regionów, odeślesz do domu zabłąkane części strojów i zbadasz trzy tradycje. Wszystko stoi na jednym zdaniu: mieszkamy w jednym kraju, ale każdy region ma swoją historię — i dlatego trochę inaczej mówi, gotuje i świętuje.

Akwarela: polska wieś latem — pasy pól ze złotym zbożem, zielonymi ziemniakami i niebieskim lnem, polna droga z wierzbami, drewniane chałupy pod strzechą, płot i bocianie gniazdo na słupie; w oddali kościółek i jezioro

Plan tej lekcji

  1. 01Haczyk4 min
  2. 02Mapa8 min
  3. 03Ćwiczenie5 min
  4. 04Zadanie praktyczne7 min
Haczyk4 min

Na dwór czy na pole?

PomorzeWarmia i MazuryPodlasieKujawyZiemia LubuskaWielkopolskaMazowszeZiemia ŁódzkaLubelszczyznaŚląskMałopolska

Mapa w dużym uproszczeniu: słowa nie zatrzymują się na granicach regionów, a w każdym mieście ktoś powie inaczej.

Pytanie 1 z 4 · jak ty mówisz?

Po lekcjach wychodzisz pobawić się przed dom. Wychodzisz…

Nie ma złej odpowiedzi. Stuknij to, co mówisz w domu.

Mapa8 min

Układanka regionów

Akwarela: nadbałtycka plaża rano — drewniana kładka przez wydmę porośniętą trawą, trzy drewniane łodzie rybackie wyciągnięte na piasek, spokojne fale i biała latarnia morska na brzegu w oddali

Pomorze.

Morze, wydmy, porty. Ludzie stąd od wieków żyli z morza i handlu — i to widać do dziś w ich domach, potrawach, a nawet w języku. Każdy region ma takie swoje „dlaczego”.

PomorzeWarmia i MazuryPodlasieKujawyZiemia LubuskaWielkopolskaMazowszeZiemia ŁódzkaLubelszczyznaŚląskMałopolska

Regiony nie mają urzędowych granic. Kawałki to przybliżenie — sklejone dzisiejsze województwa.

Przeciągnij kawałek na jego dziurę w konturze (albo stuknij kawałek, potem dziurę).

Ćwiczenie5 min

Przybysz na stroju

Akwarela: hala w Tatrach późnym latem — stado białych owiec pasie się na zielonym zboczu, przed drewnianym szałasem z dymiącym kominem leży duży biało-brązowy pies pasterski, w tle szare skaliste szczyty i świerkowe lasy

Podhale.

W górach pasło się owce, więc z owczej wełny szyło się ciepłe ubrania. Strój mówił, skąd ktoś jest — zanim jeszcze się odezwał.

Postać 1 z 3. Krok 1 z 2: jedna rzecz na tej postaci przywędrowała z innego regionu. Porównaj ją z trzema strojami na mapie i stuknij przybysza — na postaci albo na liście pod nią.

PomorzeWarmia i MazuryPodlasieKujawyZiemia LubuskaWielkopolskaMazowszeZiemia ŁódzkaLubelszczyznaŚląskMałopolskaŁowiczKrakówZakopane
Zadanie praktyczne7 min

Trzy pytania do tradycji

Akwarela: zimowy wieczór we wsi — przed drzwiami drewnianej chaty z oświetlonymi oknami stoją kolędnicy: chłopiec z dużą papierową gwiazdą na kiju, dziewczynka w białym kożuszku i chuście oraz przebieraniec w kudłatym kożuchu z rogatą, kłapiącą głową zwierzęcia na kiju; w tle zaśnieżone domy i wieża kościoła

Wieczór po Bożym Narodzeniu.

Za oknem pukają kolędnicy, a wśród nich ktoś przebrany za dziwne, rogate zwierzę. Skąd się wziął taki zwyczaj? Co znaczył kiedyś — i co znaczy dziś?

01Zlecenie

Każdą tradycję da się zbadać trzema pytaniami: skąd się wzięła? co znaczyła dawniej? co znaczy dziś? Przy trzech tradycjach z różnych stron Polski przypnij każde pytanie do zdania, które na nie odpowiada. Jedno zdanie w każdym opisie tylko opisuje — na żadne pytanie nie odpowiada.

Przeciągnij zakładkę na zdanie albo stuknij zakładkę, potem zdanie. Przypiętą zakładkę przeniesiesz tak samo; na zajętym zdaniu dwie zakładki zamienią się miejscami, a upuszczona obok tekstu wraca na górę.

Co sprawdzę

  • Barbórka: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
  • Kolędnicy z turoniem: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
  • Czarne wesele: „Skąd?”, „Dawniej?” i „Dziś?” stoją przy zdaniach, które na nie odpowiadają
02Warsztat

Barbórka · Śląsk i inne okolice kopalń

  1. …4 grudnia górnicy obchodzą dzień świętej Barbary.
  2. …Dziś rano orkiestra górnicza gra pobudkę na ulicach, są pochody w galowych mundurach i koncerty — nawet w miastach, w których kopalnie już zamknięto.
  3. …Zwyczaj wziął się stąd, że święta Barbara od wieków była patronką ludzi, którym grozi nagła śmierć — a praca pod ziemią była bardzo niebezpieczna.
  4. …Dawniej był to przede wszystkim dzień modlitwy: górnicy prosili świętą, żeby każdy z nich wrócił z kopalni do domu.

Kolędnicy z turoniem · południe Polski

  1. …Dawniej wierzono, że gdy turoń zatańczy w chacie, nowy rok przyniesie gospodarzom urodzaj i zdrowe zwierzęta.
  2. …Między Bożym Narodzeniem a Trzema Królami po wsiach chodzą kolędnicy: z gwiazdą, ze Śmiercią z kosą i z kudłatym turoniem.
  3. …Turoń wziął się od tura — wielkiego dzikiego byka z dawnych polskich puszcz. Ostatni tur padł w 1627 roku.
  4. …Dziś kolędnicy chodzą dla zabawy, zbierają pieniądze na dobry cel i występują w konkursach kolędniczych.

Czarne wesele · Kaszuby (Pomorze)

  1. …Nazwa wzięła się od torfu: kto go kopał, był czarny od stóp do głów, a po wspólnej pracy była zabawa jak na weselu.
  2. …Dziś torfem nikt już nie pali; czarne wesele pokazują zespoły ludowe na festynach, żeby pamiętać o dawnej pomocy sąsiedzkiej.
  3. …Na Kaszubach jest wiele torfowisk — pod mokrą łąką leży tam czarny torf.
  4. …Dawniej torf suszono i palono nim w piecach, a sąsiedzi kopali go razem, bo jednej rodzinie trudno było zdążyć przed zimą.
03Odbiór

Nagroda: ciekawostka

Ukończ wszystkie kroki tej lekcji, żeby ją odblokować.

Zrobione: 0 z 4 bloków

Przejdź wszystkie bloki i zrób to, co w nich jest do zrobienia — pasek u góry pokaże 100%.