DociekAI
1/4
0%
LEKCJA04

Mapa i plan historyczny — tytuł, legenda, podziałka

Naucz się czytać mapę historyczną i plan za pomocą legendy i podziałki.

20–25 min4 bloki

Historycy pytają nie tylko „kiedy?”, ale też „gdzie?”. Na to drugie pytanie odpowiada mapa. Tylko że mapa to kolory, linie i znaczki — same z siebie nic nie mówią.

Dziś przeczytasz mapę państwa Kazimierza Wielkiego, zmierzysz na niej drogę, przybliżysz ją aż do planu bitwy i narysujesz własny plan. Wszystko stoi na jednym zdaniu: mapa bez legendy to obrazek — legenda zamienia ją w opowieść.

Akwarela: drewniany stół kartografa — zwinięte pergaminy przewiązane sznurkiem, rozłożony pusty arkusz przyciśnięty kamieniem, mosiężny cyrkiel, gęsie pióro w kałamarzu i gliniana lampka oliwna; za oknem rzeka i zamek

Plan tej lekcji

  1. 01Haczyk4 min
  2. 02Mapa5 min
  3. 03Symulator7 min
  4. 04Zadanie praktyczne8 min
Haczyk4 min

Mapa bez legendy

Oto mapa państwa króla Kazimierza Wielkiego. Widać na niej kolory i znaki — ale legenda, która je objaśnia, leży pod kartką. Zanim ją odkryjesz, zgadnij, co znaczą.

Polska za panowania Kazimierza Wielkiego (1333–1370)

Zakon krzyżackiMazowszeLitwaŚląskWęgryMorze BałtyckieKrakówGnieznoPoznańKruszwicaŁęczycaBędzinSandomierzPrzemyślLwówPłockWarszawaToruń
Co znaczy korona przy Krakowie?
Dlaczego czerwień ma dwa odcienie?

Legenda

  • Królestwo Polskie w 1333 r.
  • ziemie przyłączone do 1370 r.
  • miejsce koronacji króla
  • zamek zbudowany przez Kazimierza
  • miasto
  • rzeka

Tu leży legenda. Najpierw zgadnij.

Mapa5 min

Czytanie mapy

Teraz legenda leży obok mapy. Na każde pytanie odpowiedz stuknięciem — w słowo tytułu albo w miejsce na mapie. Każda odpowiedź jest na mapie, trzeba ją tylko umieć przeczytać.

Zakon krzyżackiMazowszeLitwaŚląskWęgryMorze BałtyckieKrakówGnieznoPoznańKruszwicaŁęczycaBędzinSandomierzPrzemyślLwówPłockWarszawaToruń

Pytanie 1 z 5

Jaki obszar pokazuje ta mapa?

Stuknij słowo w tytule mapy.

Legenda

  • Królestwo Polskie w 1333 r.
  • ziemie przyłączone do 1370 r.
  • miejsce koronacji króla
  • zamek zbudowany przez Kazimierza
  • miasto
  • rzeka
Symulator7 min

Skala i plan

Polska na ekranie jest mała, a w terenie — ogromna. Ile razy ją pomniejszono, mówi podziałka. Najpierw zmierzysz nią drogę, potem przybliżysz mapę tak bardzo, że zamieni się w plan.

Linijka podziałki

Polska za panowania Kazimierza Wielkiego (1333–1370)

Zakon krzyżackiMazowszeLitwaŚląskWęgryMorze BałtyckieKrakówGnieznoPoznańKruszwicaŁęczycaBędzinSandomierzPrzemyślLwówPłockWarszawaToruń0100200km100

Na dole mapy jest podziałka: jeden odcinek to 100 km w terenie. Linijka ma kratki po 50 km.

Przeciągnij końce linijki (kolorowe kropki) — jeden na Kraków, drugi na Gniezno. Potem policz kratki.

Zadanie praktyczne8 min

Plan wioski z legendą

Akwarela: widok z kamiennej wieży zamku na okolicę — w dole wieś z drewnianym kościołem i chatami, kręta rzeka z drewnianym mostem, młyn z kołem wodnym, polna droga, pola i skraj lasu

Z wieży wszystko wygląda jak plan.

Z wysoka widać, gdzie stoi kościół, gdzie młyn, którędy biegnie droga. Plan to właśnie taki widok z góry — tylko zamiast domów są znaki. Teraz ty narysujesz plan wioski i sam/a zdecydujesz, co znaczą twoje znaki.

01Zlecenie

Przed tobą pusty plan wioski: płynie przez nią rzeka, a przez rzekę biegnie droga. Postaw na nim znaki — jakie chcesz, gdzie chcesz — i ułóż do nich własną legendę. Nie ma jednej dobrej wioski: kościół może być kółkiem albo gwiazdką. Ważne, żeby ktoś, kto zna tylko plan i legendę, umiał ją przeczytać.

Sprawdzi to Czytelnik: opowie twoją wioskę na głos, korzystając tylko z twojego planu.

Czego będę szukać w twojej pracy

  • Na planie stoją co najmniej 4 różne znaki
  • Każdy znak z planu ma swój wiersz w legendzie
  • W legendzie nie ma znaków, których nie ma na planie
  • Jeden znak znaczy jedną rzecz, jedna rzecz ma jeden znak
  • Na planie jest strzałka północy
02Warsztat

Wybierz znak z przybornika, potem stuknij w plan, żeby go postawić. Stuknięcie w strzałkę północy obraca ją.

Legenda

Pusta. Dodaj wiersz dla każdego znaku z planu.

    03Odbiór

    Dla ciekawych · nieobowiązkowe

    Dlaczego północ jest na górze?

    Akwarela: otwarty mosiężny kompas na drewnianym stole, igła wskazuje w górę; obok czysta kartka z ołówkiem, kubek z gałązką jarzębiny i jesienne liście

    Igła kompasu wskazuje północ.

    Dziś każda mapa ma północ u góry. Ale przez setki lat kartografowie rysowali świat inaczej.

    ↑ góra kartki

    AZJAEUROPAAFRYKAwschód

    Tak wyglądały mapy świata w średniowieczu: koło (O) przecięte wodą w kształt litery T. U góry — Azja, czyli wschód. Na dole Europa i Afryka.

    Obróć mapę palcem, aż Europa znajdzie się tam, gdzie leży na dzisiejszych mapach.

    Nagroda: ciekawostka

    Ukończ wszystkie kroki tej lekcji, żeby ją odblokować.

    Zrobione: 0 z 4 bloków

    Przejdź wszystkie bloki i zrób to, co w nich jest do zrobienia — pasek u góry pokaże 100%.