Technologia a środowisko
Zobacz, ile prądu zjadają twoje urządzenia i co możesz z tym zrobić.
Każde urządzenie w twoim domu potrzebuje prądu. A prąd nie bierze się z gniazdka — coś musi go w tej samej chwili wytwarzać, zwykle daleko stąd, w elektrowni. To, ile go zużywamy, ma więc znaczenie nie tylko dla rachunku, ale i dla powietrza, ziemi i wody.
Najpierw sam/sama będziesz elektrownią. Potem zmierzysz dobę jednego domu, przeszukasz go w nocy z latarką i zobaczysz, dokąd płynie prąd, którego nie widać. Na końcu ustawisz programatory, które będą oszczędzać za ciebie. Wszystko stoi na jednym zdaniu: liczy się moc razy czas — i dlatego najwięcej prądu marnuje się po cichu.
Plan tej lekcji
- 01Haczyk5 min
- 02Symulator6 min
- 03Ćwiczenie6 min
- 04Wyjaśnienie5 min
- 05Zadanie praktyczne8 min
Zostań elektrownią
Gniazdko w ścianie to tylko koniec długiego kabla. Na jego drugim końcu coś musi w tej chwili wytwarzać prąd — w większości elektrowni coś się kręci, tylko zamiast ręki kręci para, woda albo wiatr. Tutaj elektrownią jesteś ty. Chwyć korbę i kręć w kółko, w którąkolwiek stronę. Im szybciej kręcisz, tym więcej watów dajesz.
Lampka LED
potrzebuje 5 W
Doba w przyspieszeniu
Kapiący kran nie robi hałasu. A po dobie wiadro jest pełne.
Z prądem jest tak samo. Urządzenie, które bierze mało, ale nie wyłącza się nigdy, przez całą dobę potrafi zjeść więcej niż takie, które bierze bardzo dużo, ale tylko przez chwilę. Sprawdź to na pięciu urządzeniach z jednego domu — najpierw zgadnij, potem patrz.
Czajnik miał czterysta kropek, lodówka ma ich dwadzieścia, a router — dwie. Ale jedno urządzenie pracuje chwilę, a inne nie wyłącza się nigdy. Które zje najwięcej prądu przez całą dobę? Masz 10 żetonów. Rozłóż je tak, jak myślisz, że rozłoży się prąd: stuknij urządzenie, żeby dać mu żeton.
żetony do rozdania: 10
Dom po zmroku
W nocy wszystko wygląda na wyłączone. Ale kropki w ciemności mówią co innego: te urządzenia nie śpią, tylko czuwają — czekają na pilota, na aktualizację, na poranek. A czuwanie też bierze prąd. Czasem całkiem sporo — i nie zawsze tam, gdzie świeci najjaśniej.
Jest noc. Wszyscy śpią, wszystko jest „wyłączone” — a licznik prądu dalej się kręci. Weź latarkę: wódź nią po ciemnym mieszkaniu (myszą albo palcem) i znajdź wszystko, co bierze prąd. Nie wszystko ma lampkę — poświeć też tam, gdzie nic nie mruga. Znalezione urządzenie stuknij, żeby zobaczyć, ile bierze, i zdecydować, co z nim zrobić na noc.
0/12
Stuknij oświetlone urządzenie — albo jego nazwę pod rysunkiem — a tu zobaczysz, ile bierze w nocy.
Znalezione: 0 z 12. Szukaj dalej — nie wszystko się świeci.
Prąd, którego nie widać
Prąd w gniazdku przyjechał z daleka. Twój film też.
Za każdym gniazdkiem stoją słupy, kable i elektrownia. A za każdym filmem w internecie — jeszcze router, sieć i serwerownia. Tego prądu nie ma na twoim liczniku, ale ktoś go wytwarza. I to też jest wpływ technologii na środowisko — tak samo jak to, skąd wziął się twój tablet i dokąd trafi, kiedy się zepsuje.
Dotąd liczyliśmy prąd w domu. Ale prąd pracuje dla ciebie także daleko stąd — i to taki, którego nigdy nie zobaczysz na liczniku. Chwyć iskrę i prowadź ją palcem po trasie, przystanek po przystanku.
Twój tablet
Tu zaczyna się film: ekran świeci, głośnik gra. Ten prąd widzisz — tablet trzeba ładować.
Zadanie: programatory dla całego domu
W pozytywce melodia jest zapisana w kolcach na mosiężnym walcu: walec się obraca, a kolce w odpowiednich chwilach trącają stalowy grzebień. Programator czasowy działa tak samo — tylko zamiast nut są bolce, a zamiast dźwięku: prąd albo cisza. Zapiszesz w bolcach cały dzień jednego domu. Cała praca dzieje się tutaj, na stronie.
Zlecenie
To ten sam dom, który przeszukiwałeś/przeszukiwałaś latarką. Wyłączanie wszystkiego ręką trzeba pamiętać co wieczór — a programator czasowy pamięta sam. Wkłada się go między gniazdko a wtyczkę. Ma tarczę doby z bolcami: wciśnięty bolec znaczy „w tej pół godzinie płynie prąd”, a niewciśnięty — „nie płynie”.
Ustaw programatory w czterech gniazdkach tak, żeby rodzina miała prąd zawsze wtedy, kiedy go potrzebuje — i ani chwili dłużej. Przeczytaj plan dnia przy każdym gniazdku: nie wszystko, co trzeba, jest narysowane na tarczy.
Co sprawdzę, kiedy oddasz programatory
- Rodzina ma prąd zawsze wtedy, kiedy z czegoś korzysta — w salonie i w pokoju Oli.
- Lodówka ma prąd przez całą dobę.
- Dekoder nagra mecz, który tata ustawił na dzisiejszą noc.
- Internet działa od 6:00 do 22:30, tak jak ustaliła rodzina.
- Na czuwanie idzie najwyżej jeden czajnik prądu na dobę (100 Wh). Bez programatorów idzie ponad 6.
Warsztat — cztery gniazdka
Salon — plan dnia
- Tata ogląda wiadomości od 7:00 do 7:30.
- Ola gra na konsoli od 16:00 do 17:00.
- Wieczorem cała rodzina ogląda film od 19:00 do 21:00.
- Tata ustawił w dekoderze nagrywanie meczu: dziś w nocy, od 23:00 do 1:00.
W gniazdku: telewizor, dekoder, konsola, głośnik. Kiedy nikt z nich nie korzysta, czuwają i biorą razem 23,5 W.
Tak jest dziś: prąd płynie całą dobę, bolce nic nie zmieniają. Przełącz na „Według bolców”, żeby tarcza zaczęła rządzić.
Prąd na czuwanie w ciągu doby: 625 Whcel: najwyżej 1 czajnik
6,3 czajnika · bez programatorów: 6,3 czajnika
- wciśnięty — prąd płynie, bo ktoś korzysta
- wciśnięty — prąd płynie, a nikt nie korzysta
- wyciągnięty — prądu nie ma
- łuk w środku: kiedy rodzina korzysta z gniazdka
Odbiór
Kiedy wszystkie cztery programatory będą gotowe, oddaj je. Poprawki są za darmo — liczy się ostatnie ustawienie.
Nagroda: ciekawostka
Ukończ wszystkie kroki tej lekcji, żeby ją odblokować.
Zrobione: 0 z 5 bloków
Przejdź wszystkie bloki i zrób to, co w nich jest do zrobienia — pasek u góry pokaże 100%.