DociekAI
1/4
0%
LEKCJA03

Co zawdzięczamy Egipcjanom

Odkryj osiągnięcia Egipcjan — od hieroglifów po kalendarz i medycynę.

20–25 min4 bloki

Kartka w Twoim zeszycie, kalendarz na ścianie, wzór na pole prostokąta. Co je łączy? Wszystkie mają korzenie w kraju nad Nilem.

Dziś odczytasz hieroglify tak jak człowiek, który zrobił to pierwszy, zapiszesz w nich swoje imię, wytyczysz pole po wylewie i zrobisz kartkę papirusu. Wszystko stoi na jednym zdaniu: wiele rzeczy, z których korzystasz codziennie — kalendarz, pomiary, słowo „papier” — ma korzenie nad Nilem.

Akwarela: cicha sala muzeum; w szklanej gablocie na niskim cokole stoi duża ciemnoszara kamienna płyta z ukruszonym górnym brzegiem; przed nią, tyłem do nas, babcia i chłopiec oglądają kamień

Plan tej lekcji

  1. 01Śledztwo7 min
  2. 02Ćwiczenie4 min
  3. 03Symulator5 min
  4. 04Źródło6 min
Śledztwo7 min

Jak odczytano hieroglify

Fotografia Kamienia z Rosetty w muzeum: ciemnoszara kamienna płyta z ukruszonym górnym brzegiem; u góry rzędy drobnych hieroglifów, w środku gęste linijki drugiego pisma, na dole równe wiersze liter greckich
Kamień z Rosetty, British Museum. Fot. Hans Hillewaert, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ostatni napis hieroglifami wykuto w IV wieku naszej ery. Potem przez prawie 1500 lat nikt na świecie nie umiał ich czytać. Uczeni myśleli, że każdy znak to tylko obrazek-symbol.

W 1799 roku żołnierze francuscy znaleźli w Egipcie ten kamień. Ten sam tekst wykuto na nim trzy razy: hieroglifami (u góry), pismem codziennym Egipcjan (w środku) i po grecku (na dole). A grekę uczeni znali. W hieroglifach niektóre znaki zamknięto w owalnych ramkach — kartuszach. Domyślano się, że to imiona królów.

Górny kartusz — z Kamienia z Rosetty

Grecki tekst obok mówi: Ptolemeusz — po grecku PTOLEMAIOS. Pisarz zapisał je skrótem: P T O L M I S

Dolny kartusz — z obelisku z File

Grecki napis na podstawie obelisku mówi: Kleopatra — K L E O P A T R A

Na końcu kartusza Kleopatry stoją jeszcze dwa znaki, które mówią „to imię kobiety” — pominęliśmy je.

Oba imiona mają wspólne głoski. Jeśli Egipcjanie zapisywali głoski, te same głoski powinny mieć te same znaki. Przeciągnij nić od znaku w górnym kartuszu do dokładnie takiego samego znaku w dolnym (albo stuknij jeden i drugi). Połączone: 0 z 3.

Ćwiczenie4 min

Twoje imię w kartuszu

Hieroglifów było ponad 5000. Jedne oznaczały całe słowa, inne kilka głosek, a mniej więcej 24 — jedną spółgłoskę. Tymi ostatnimi Egipcjanie zapisywali obce imiona, jak Ptolemeusz czy Kleopatra. Zapisz nimi swoje.

Znaki jednej głoski — stuknij, żeby dopisać do kartusza

Egipcjanie nie mieli głosek Ż, RZ, CZ ani C — takie głoski dostają znak, który brzmiał najbliżej.

Najpierw wpisz imię.

Symulator5 min

Mierniczy po wylewie

Akwarela: szerokie, płaskie pole mokrego brązowego mułu z kałużami po opadnięciu Nilu; mężczyzna w białej lnianej przepasce trzyma długi sznur z węzłami rozciągnięty po ziemi między dwoma drewnianymi palikami, drugi wbija palik; z mułu wystaje szary kamień graniczny, z boku rzeka i palmy

Co roku to samo pytanie: czyje to pole?

Wylew przynosił żyzny muł — ale zmywał też miedze. Po każdym wylewie mierniczy faraona chodzili po polach ze sznurami, na których w równych odstępach zawiązano węzły. Grecki podróżnik Herodot pisał, że właśnie stąd Grecy nauczyli się geometrii — po grecku to słowo znaczy „mierzenie ziemi”.

Zapis pisarza sprzed wylewu

Pole chłopa Ipiego: 10 sznurów wzdłuż rzeki, 6 sznurów w głąb — 60 kratek. Podatek: 1 worek zboża od każdych 10 kratek, czyli 6 worków.

Woda opadła. Miedze zniknęły pod mułem, a rzeka zmieniła brzeg i zabrała kawałek pola. Zostały dwa kamienie graniczne. Jesteś mierniczym faraona: stuknij w węzeł siatki, żeby wbić palik, i przeciągnij go, żeby przesunąć. Między palikami napina się sznur — liczby mówią, ile odcinków sznura ma każdy bok.

Paliki: 0 z 4

Herodot, Dzieje II 109 (omówienie): król dał każdemu Egipcjaninowi pole i brał od niego podatek; gdy rzeka zabrała część pola, wysyłał ludzi, żeby zmierzyli, o ile się zmniejszyło — i podatek malał. Liczby w zadaniu są wymyślone.

Źródło6 min

Papirus lekarza

Akwarela: na drewnianym stole gliniany dzbanek złotego miodu z drewnianym kijkiem do nabierania, pęczki suszonych ziół i zielonych liści, kamienny moździerz z tłuczkiem, zwój białych lnianych bandaży i czysta kartka papirusu; w tle Nil, palmy i świątynia

Egipscy lekarze słynęli w całym starożytnym świecie.

Królowie innych krajów prosili faraona, żeby przysłał im swojego lekarza. Lekarze nastawiali złamania, opatrywali rany, znali setki leków z roślin. Swoją wiedzę zapisywali na papirusie — i niektóre z tych zapisów przetrwały do dziś.

pionowe: 0 z 7 · poziome: 0 z 7

Zanim przeczytasz, co pisali egipscy lekarze — zrób kartkę, na której pisali. Łodygę papirusu kroi się na długie, cienkie paski. Pociągnij palcem po kamieniu z góry na dół albo z boku na bok, a w tym miejscu położysz pasek.

Kiedy paski będą gotowe, przyciśnij je ciężkim kamieniem — sok z łodyg sam je sklei.

Nagroda: ciekawostka

Ukończ wszystkie kroki tej lekcji, żeby ją odblokować.

Zrobione: 0 z 4 bloków

Przejdź wszystkie bloki i zrób to, co w nich jest do zrobienia — pasek u góry pokaże 100%.